Ρατσιστική Ορθότητα

Ρατσιστική Ορθότητα
Efi Gastali

Θανάσης Χειμωνάς,

Αρθρογράφος & συγγραφέας

 

Το όνομα Amanda Gorman πιθανότατα δεν θα σας λέει τίποτα. Κι όμως. Την έχετε δει όλοι σας, πολύ πρόσφατα, στην τηλεόραση. Πρόκειται για την νεαρότατη (μόλις 22 ετών!) αφροαμερικανίδα ποιήτρια που συμμετείχε στην ορκωμοσία του νέου Προέδρου των ΗΠΑ, Joe Biden, πριν δυο μήνες. Η Gorman ήταν από τα άτομα που έκλεψαν την παράσταση διαβάζοντας το ποίημα «The Hill We Climb», μια δυνατή αναφορά στην εθνική ενότητα της χώρας της η οποία τόσο δοκιμάστηκε κατά την προεδρική θητεία του Donald Trump.

Τα ποιήματα της Gorman έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες (από όσο γνωρίζω όχι ακόμα στα ελληνικά) και ήδη δρομολογείται η έκδοσή τους στην Ολλανδία. Είναι γνωστό πως, ειδικά σε ό,τι αφορά την ποίηση, ο ρόλος του εκάστοτε μεταφραστή είναι τεράστιος. Ο μεταφραστής καλείται ουσιαστικά να ξαναγράψει τα ποιήματα, σεβόμενος το ύφος και τον ρυθμό του ποιητή, προσαρμόζωντάς τα παράλληλα στη δική του γλωσσική πραγματικότητα.

Η επιλογή της Gorman για την Ολλανδία  φάνταζε εξαιρετική. Η “εκλεκτή” της ήταν η Marieke Lucas Rijneveld, μια νεαρή ποιήτρια, κάτοχος του βραβείου Booker – η μοναδική Ολλανδέζα που έχει καταφέρει κάτι τέτοιο- του 2020 για το μυθιστόρημά της  «The Discomfort of evening». H Rijneveld όμως δεν είναι απλώς μια επιτυχημένη συγγραφέας μεταφράστρια, αλλά πάνω από όλα, μια δυναμική ακτιβίστρια των δικαιωμάτων των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ με μια εξαιρετικά δύσκολη παιδική/εφηβική ηλικία η οποία σημαδεύτηκε από συνεχές μπούλινγκ αλλά και τον χαμό του μεγαλύτερου αδερφού της σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα όταν εκείνη ήταν μόλις τριών ετών. Στα 23 της, προσέθεσε στο ονοματεπώνυμό της το όνομα Lucas δηλώνοντας πως απορρίπτει τα δύο παραδοσιακά φύλα και χαρακτηρίζοντας το δικό της φύλο “ασαφές”.

Ωστόσο, η επιλογή της Rijneveld προκάλεσε κατακραυγή στα σόσιαλ μίντια και όχι μόνο. Μάλιστα, οι αντιδράσεις υπήρξαν τόσο σφοδρές που η/o Marieke/ Lucas αναγκάστηκε να αποσυρθεί με τον εκδοτικό οίκο  να ψάχνει πλέον για άλλο μεταφραστή.

Εδώ, φίλε αναγνώστη, θα αναφωνήσεις αγανακτισμένος: “Μα είναι δυνατόν εν έτει 2021 να αποκλείεται ένας μεταφραστής λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού;”

Έλα όμως που δεν είναι έτσι.

Βλέπετε, η Rijneveld δεν δέχτηκε επίθεση από ακροδεξιούς, συντηρητικούς ή οπαδούς του Trump που αναφέραμε πιο πάνω. Το “σάλπισμα” για την “καθαίρεσή” της  δόθηκε από την  δημοσιογράφο Janice Deul (μια τύπισσα που μοιάζει με αποτυχημένη σωσία της Grace Jones και που αν την γκουγκλάρεις σου βγάζει μόνο το twitter της και την ανάμιξή της στην υπόθεση Gorman- Rijneveld) η οποία θεώρησε αδιανόητο να μεταφραστούν τα ποιήματα μιας μαύρης από έναν λευκό! Nαι. Όπως το ακούτε. Μια αντίστροφη και πιο ιντελεκτουέλ εκδοχή της Κου Κλουξ Κλαν. Η Deul χαρακτήρισε την επιλογή της Rijneveld (την οποία, επαναλαμβάνω επέλεξε η ίδια η ποιήτρια!) ακατανόητη τονίζοντας πως είναι αδύνατον για ένα λευκό άτομο να συλλάβει τα βιώματα των μαύρων.

Έτσι είναι. Είναι άλλωστε γνωστό πως για να μεταφράσεις Baudelaire πρέπει να έχεις ζήσει τον 19ο αιώνα, για να αποδώσεις τα κείμενα της Helen Keller πρέπει να είσαι κωφάλαλος ενώ αν αποφασίσεις να ασχοληθείς με τον Αισχύλο οφείλεις να έχεις πολεμήσει στην Ναυμαχία της Σαλαμίνας. Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας δε, τα ποιήματα της Gorman θα πρέπει να μεταφραστούν από κάποιον από τους αδερφούς Αντετονκούμπο ή τον παλαίμαχο Σοφοκλή Σχορτσιανίτη. Στη χειρότερη, ίσως επιστρατευτεί ο Θωμάς Μαύρος.

Πριν μερικά χρόνια η Marieke Lucas Rijneveld θα είχε αποκλειστεί από τη μετάφραση ως “λεσβία”. Σήμερα αποκλείεται επειδή είχε την ατυχία να γεννηθεί λευκή. Το αποτέλεσμα ακριβώς το ίδιο. Το τρομαχτικό όμως είναι πως αυτοί που σήμερα στέκονται απέναντι στην Ισότητα είναι οι “προοδευτικοί”.

Η πηγή της φωτογραφίας είναι  το ft.com


Εκτύπωση